De markt van Saint-Martin

De Markt van St- Martin speelt zich elke 11de november, de dag van de Wapenstilstand, af van 8 uur tot 18 uur. Meer dan 600 marskramers nemen eraan deel in de straten van het dorp en 150 deelnemers in brocante, muntkunde, kaarten, boeken in het Centrum voor Toeristische Animatie “Le Sassin”. Elk jaar schat men niet minder dan 50.000 bezoekers. Dit jaar zal de 139ste uitgave van de markt St- Martin plaatsvinden. Het is inderdaad in 1873 dat de eerste markt St- Martin plaats had in Bomal, hoewel ze reeds veel vroeger tot stand was gekomen.

Een beetje geschiedenis ...

Wat betreft de voorgangers van Saint Martin : “De bekende markt Saint-Martin van Bomal werd overgenomen van Barvaux s/O, die ze overgenomen had van Durbuy, die ze had bezeten bij beslissing van Gérard de Durbuy van wie men de centralisatiepolitiek kent (in de XIIe eeuw). Het schijnt dat deze markt oorspronkelijk begon in Tohogne, waarschijnlijk op deze plaats (groter dan nu , lager gelegen dan de kerk) in de XVIe eeuw nog “au mitant de la ville” genoemd. Maar op deze dag van de grote markt Saint-Martin in Bomal, is het slechts in Tohogne dat de grote mis ter ere van de grote heilige plechtig wordt gezongen. Het is een zeker feit dat de zo drukbezochte markt, sinds onheugelijke tijden te danken is aan de patroonheilige van de moederkerk, Saint-Martin zowel in Tohogne als in Durbuy, waarvan de parochie werd afgescheiden van Tohogne in 1611 onder het voogdijschap van Saint-Nicolas, patroonheilige van de brug”.

- In 1380 zijn er 2 fiest (markt- feest) te Wiriche (Wéris) : één a may(mei) de andere de eerste zondag (dmendje) de fenal (maand) – in het Waals fèna-meûs = maand van het hooien).

- In 1447, zal La Roche zijn wekelijkse markt hebben elke dinsdag en 3 markten per jaar, de dag volgend op Pinksteren, de dag van Saint-Lambert en de dag van Saint-Nicolas in de winter. In 1566 hervindt Stavelot zijn markt van de zaterdag, nadat oorlogen deze hadden stilgelegd. In 1581 laat Stavelot aan de burgers van Ocquier toe elke week een markt of een handelaarsfeest te hebben op vrijdag en 3 vrije markten : de dinsdag na Laetare, de dinsdag na het feest van het Heilig Sacrament en de dinsdag na Saint- Denis.

- In 1485 konden onze voorouders aarden potten, andere in tin kopen op de “fiest a may” te Wiriche (de meimarkt in Wéris).

- In 1508 wordt het recht van Stallaige (in het Waals stalèdje of estalèdje) toegekend aan Jehan Kaye. In 1575 zal het toegekend worden aan Jehan Bastin (voor 3 jaar) voor 4 florijnen; in 1596 voor 5 florijnen 5 pat (Waals: drout d’estalèdje: het recht tot uitstallen (in open lucht)).

- Rond 1560, zoals nu overigens, betalen de handelaars een recht op het uitstallen op de markt : de croppage of cropage.

- In 1627 te Durbuy,heeft de dag van de markt, gehouden de dag na Saint-Jean met de schoenmakers van Luik, Huy en elders in grote getale, stalletjes met planken op het plein bij de grote brug. Louis Rahier heeft de stalletjes van de handelaars naar beneden geduwd.

- In 1684 verkoopt men er rund. Het was dus een veemarkt.

- In 1771 willen Barvaux en Durbuy elkaar beconcurreren. Durbuy eist een markt op vrijdag en 3 dagen vrije markt : de dag van Madeleine (in het verleden : de dag van de stijging van het graan); de eerste zaterdag na Quasimodo en de eerste maandag na Saint-Remy (2 dagen van algemeen pleiten) Barvaux vraagt aan de Private Raad de toestemming om markt te hebben (niet meer wachtend). Durbuy voert aan dat er in Barvaux de hele winter overstroming heerst.

- In 1772 vernieuwt men te Durbuy op de markt van Saint-Martin: men brengt een wedstrijd tot stand van het mooiste paard, veulen, rund, deze van de mooiste koe verkocht op de markt. Op 18/11/1772 brengt men er alle soorten vee naartoe maar er zijn niet veel vreemdelingen. Het is een vorm van publiciteit uit die tijd zoals het initiatief van Monseigneur (de Graaf) : hij beveelt geen heffing te innen gedurende enkele jaren om de markt van Durbuy te bevoordelen.

- In 1775 gaan karren van het Land van Durbuy naar Bourgogne of naar Barre (Bar-le-Duc) wijn halen.

- In 1782 betaalt men op de markt van Durbuy 26 sous voor 1 zakdoek, vijf en een halve escalin voor een paar vrouwenschoenen. Op het einde van de eeuw zijn wij onder Frans bewind : een fles Bordeaux kost 15 sols, 1 pond koffie wordt 25 sols betaald en een fles pèkèt 10 sols.

- In Durbuy in 1784-1785 kent een officiële meester-garen en bandverkoper het recht toe stalletjes (étals) op te stellen. Hij noemde Jean Gena de Lignely. Kost : 15 sous in 1784, 1 florijn in 1785.

- In 1806 zullen de toegelaten markten plaats hebben te Barvaux op 1 februari, 2 maart, 7 augustus, 27 september en 24 november (vee); te Durbuy op 15 april, 26 juni, 24 juli en 3 oktober (voor ijzerwaren) en op 14 november (Saint- Martin) voor vee en goederen. In Ocquier zal men de dinsdag na Laetare gaan en de dinsdag na Saint-Denis (vee en goederen). In het midden van augustus zullen de handelaren op de hoogten verblijven: ze zullen in Erezée zijn op 10 augustus, in Wéris op het marktplein de 14de (goederen van allerlei soort), ze zullen eindigen in Soy op 16 augustus

- In 1820 hebben we behalve Barvaux, de markten van Durbuy (15/4 - 26/6 - 13/10 -14/11); Erezée 10/8; Harre (1/3 - 14/6 - 28/9) ; Melreux 29/6.

- In 1827 vermindert een Koninklijk besluit bij het locale Bestuur tot 2 de markten van Barvaux (er waren er 5 gedurende de Franse periode). Data: op 6 april of de volgende maandag (als de 6de een zaterdag of een zondag is, de eerste dinsdag na de zondag volgend op Saint-Mathieu).

- In het eerste trimester van 1871 heeft men in Durbuy 346 biggetjes en 201 varkens verkocht, maar geen paarden noch veulens.

- In 1876 zijn de markten van Bomal goed gestart. Veel zaken worden er afgehandeld.

- In 1897 worden de markten in Bomal vastgelegd op de 2de zaterdag van februari en mei, de 3de zaterdag van juli, dinsdag na de 1ste zondag van oktober. De markt Saint-Martin zal binnenkort voorrang nemen op de andere.